Sa Pa và ruộng bậc thang: sương mù, núi Hoàng Liên Sơn và những mùa lúa

Vẻ đẹp

Thung lũng Mường Hoa nằm giữa dãy Fansipan và thị trấn, nổi tiếng với ruộng bậc thang. Ruộng ôm lấy sườn đồi từng tầng, từng tầng, đổi màu theo mùa và theo cách người dân canh tác.

Đầu vụ, từ khoảng tháng 5 đến tháng 6, nước được dẫn vào ruộng và mặt ruộng phản chiếu bầu trời. Vào mùa hè, lúa non phủ một màu xanh tươi. Từ tháng 8 đến tháng 10, ruộng chín vàng, và thời điểm lúa chín đẹp nhất thường là cuối tháng 8 đến đầu tháng 9. Sau mùa gặt, ruộng trơ gốc rạ, vẫn có vẻ đẹp riêng nhưng ít màu hơn.

Fansipan cao khoảng 3.147 mét, là đỉnh cao nhất Việt Nam, nằm khoảng 9 km về phía tây nam thị trấn. Cáp treo khánh thành tháng 2 năm 2016 đưa khách lên gần đỉnh trong khoảng 20 phút. Buổi sáng thường có sương và sương thường tan vào giữa buổi, nên nếu muốn thấy trời quang, hãy dành nhiều hơn một ngày.

Lịch sử và giá trị văn hoá

Năm 1903, một đoàn người Pháp đến vùng này, gọi nó là Lo Suoi Tung. Khí hậu mát và phong cảnh khiến nơi đây được phát triển thành khu nghỉ mát trên núi, và đến năm 1920 đã có gần 300 biệt thự dùng làm nơi nghỉ hè. Sa Pa được mở cho khách quốc tế từ năm 1993. Số lượt khách tăng từ 4.860 năm 1995 lên 138.622 năm 2003, và vượt 2 triệu lượt vào năm 2022.

Ruộng bậc thang không phải cảnh quan để trang trí. Đó là cách người dân miền núi trồng lúa trên sườn dốc, được các cộng đồng như H'Mông, Dao và Giáy (theo một số nguồn) xây dựng qua nhiều thế hệ, hàng trăm năm. Mỗi thửa ruộng là kết quả của công sức đắp bờ, dẫn nước và giữ đất.

Con người

Dân tộc thiểu số chiếm phần lớn dân số Sa Pa. Theo ước tính, người H'Mông chiếm khoảng 52%, người Dao khoảng 25%, người Tày khoảng 5%, người Giáy khoảng 2%, và người Kinh khoảng 15%, chủ yếu ở trung tâm thị trấn. Mỗi nhóm có tiếng nói, trang phục và phong tục riêng.

Các bản như Cát Cát (cách thị trấn khoảng 2 km), Tả Phìn (khoảng 12 km), Tả Van và Lao Chải ở thung lũng Mường Hoa là những nơi du khách thường ghé. Khi đến, hãy nhớ đây là nơi người ta sống và làm việc chứ không phải bảo tàng.

Vào mùa thu hoạch, một số cộng đồng H'Mông, Dao và Tày có những lễ hội gắn với mùa màng, và có thể kết thúc bằng bữa ăn chung. Du khách có thể quan sát, nhưng nên hỏi và giữ thái độ tôn trọng.

Món ăn nổi tiếng

• Thắng cố: món hầm nhiều loại thịt và nội tạng, gắn với chợ phiên của người H'Mông vùng cao.
• Thịt lợn cắp nách: lợn nhỏ nuôi thả, thường quay hoặc nướng, thịt thơm và da giòn.
• Cá hồi, cá tầm: được nuôi ở nước lạnh trên núi, hay ăn lẩu hoặc nướng.
• Cơm lam: gạo nếp nấu trong ống tre trên than, có mùi thơm của tre.
• Trứng nướng, ngô nướng, khoai nướng: những món nhỏ ăn ngay bên đường trong tiết trời se lạnh.

Phần này dựa trên các món thường được giới thiệu ở Sa Pa. Món và giá cả ở từng quán có thể khác nhau, nên hãy hỏi trước khi gọi.

Đi khi nào và lưu ý

• Mùa: mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9, có khi mưa ngắn buổi chiều. Tháng 9, ban ngày khoảng 18 đến 25 độ, ban đêm chừng 15 độ. Muốn thấy lúa chín vàng thì chọn khoảng cuối tháng 8 đến tháng 10, còn muốn thấy ruộng đầy nước thì đi tháng 5 đến tháng 6.
• Đường đi: Sa Pa cách Hà Nội khoảng 250 km. Bạn có thể đi tàu Hà Nội, Lào Cai rồi đi xe khoảng một giờ lên Sa Pa.
• Mang áo ấm và áo mưa, vì thời tiết trên núi đổi nhanh và sáng thường có sương.
• Xin phép trước khi chụp ảnh người dân, và đừng đi vào ruộng vì sẽ làm hỏng bờ ruộng của họ.
• Khi mua đồ thủ công, trả giá nhẹ nhàng, và mua trực tiếp từ người làm ra nếu có thể.